91�ε�

Azərbaycan və Özbəkistan arasında tarixi dostluq, qardaşlıq və qarşılıqlı etimad üzərində formalaşan münasibətlər son illərdə strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik məzmunu qazanaraq yeni inkişaf mərhələsinə yüksəlib. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana rəsmi səfəri çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər, imzalanan mühüm sənədlər və yeni layihələr iki qardaş ölkə arasında əlaqələrin siyasi, iqtisadi, humanitar və sosial həyatın bütün sahələrini əhatə edən hərtərəfli xarakterini bir daha nümayiş etdirib.

Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Özbəkistan prezidentləri tərəfindən “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında əbədi dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanması ikitərəfli münasibətlərin gələcək inkişafı baxımından mühüm tarixi hadisə olub. Eyni zamanda, Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının qərarı, hər iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 2030-cu ilədək 1 milyard ABŞ dollarına çatdırılmasını nəzərdə tutan proqram, investisiya və ticarət sahələrində Yol Xəritəsi, turizm, mədəniyyət, gömrük, xarici siyasət və sosial innovasiyalar üzrə sənədlərin imzalanması əməkdaşlığın institusional əsaslarının daha da möhkəmləndirildiyini göstərir.

Prezident İlham Əliyevin səfər çərçivəsində qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya vahid geosiyasi və geoiqtisadi region kimi böyük potensiala malikdir və bu regionun inkişafının mühüm amillərindən biri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin sıx qarşılıqlı əlaqələrə əsaslanmasıdır. Bu baxımdan iki ölkə arasında enerji, nəqliyyat, investisiya, turizm, sənaye, kənd təsərrüfatı və digər sahələrdə həyata keçirilən çoxsaylı layihələrlə yanaşı, təhsil, elm və insan kapitalının inkişafı istiqamətində əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu strateji tərəfdaşlığın mənəvi və humanitar ölçüsünü isə xalqlarımızın ortaq tarixi və mədəni irsi tamamlayır. Azərbaycan və Özbəkistan prezidentilərinin iştirakı ilə Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin yeni binasının açılışı, 2023-cü ildə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev tərəfindən özbək xalqı adından hədiyyə olaraq Füzulidə inşa edilən məktəb Mirzə Uluqbəy adına 1 nömrəli tam orta məktəbin Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının rəmzi kimi qeyd olunması təhsil sahəsinin iki ölkə münasibətlərində xüsusi yer tutduğunu bir daha ortaya qoyub.

Məhz bu geniş və çoxşaxəli əməkdaşlıq müstəvisində Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (91�ε�) Özbəkistanın aparıcı ali təhsil və elmi-tədqiqat müəssisələri ilə qurduğu tərəfdaşlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İkili diplom proqramları, tələbə və müəllim mobilliyi, akademik mübadilə, peşəkar inkişaf proqramları, birgə elmi-tədqiqat layihələri, süni intellekt, yaşıl iqtisadiyyat, alternativ enerji, kənd təsərrüfatı texnologiyaları və dayanıqlı inkişaf üzrə təşəbbüslər 91�ε�–Özbəkistan əməkdaşlığının artıq ayrı-ayrı layihələr çərçivəsindən çıxaraq geniş institusional tərəfdaşlıq modelinə çevrildiyini göstərir.

91�ε� və Özbəkistan arasında genişlənən əməkdaşlıq: təhsil, elm və innovasiya

91�ε� Özbəkistanın aparıcı ali təhsil və elmi-tədqiqat müəssisələri ilə əməkdaşlığı çoxşaxəli və dinamik inkişaf edən tərəfdaşlıq modelinə çevrilib. Son illərdə formalaşan əlaqələr ikili diplom proqramlarından akademik mobilliyə, müəllimlərin peşəkar inkişafından birgə elmi-tədqiqat layihələrinə, süni intellekt və rəqəmsallaşmadan yaşıl iqtisadiyyat və dayanıqlı inkişafa qədər geniş istiqamətləri əhatə edir.

Bu əməkdaşlığın əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, tərəfdaşlıq yalnız ali təhsil müəssisələri səviyyəsində deyil, eyni zamanda elmi-tədqiqat mərkəzləri, akademik icmalar və müxtəlif peşəkar platformalar arasında da inkişaf etdirilir. Nəticədə Azərbaycan və Özbəkistan arasında ali təhsil və elm sahəsində qarşılıqlı təcrübə mübadiləsini, birgə tədqiqatları və insan kapitalının inkişafını birləşdirən vahid əməkdaşlıq ekosistemi formalaşır.

İkili diplom proqramları əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biridir

91�ε�-in Özbəkistan universitetləri ilə əməkdaşlığında ikili diplom proqramları xüsusi yer tutur.

Daşkənd Dövlət İqtisad Universiteti (DDİU) ilə MBA proqramı üzrə ikili diplom proqramı 2025-ci ildən həyata keçirilir. Maliyyə və biznes analitikası istiqamətlərini əhatə edən əməkdaşlıq çərçivəsində tədris planlarının uyğunlaşdırılması, tələbə və müəllim mobilliyinin artırılması və yeni ixtisaslaşmaların əlavə edilməsi imkanları müzakirə edilir. 2025-ci ilin dekabrında keçirilən işgüzar görüşdə proqramın inkişaf perspektivləri və təhsil məzmununun təkmilləşdirilməsi məsələləri diqqət mərkəzində olub.

91�ε�-in Özbəkistan Milli Universiteti ilə imzaladığı əməkdaşlıq memorandumunda da ikili diplom proqramının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda Daşkənd Tekstil və Yüngül Sənaye Universiteti ilə “Dizayn” ixtisası üzrə ikili diplom proqramının yaradılması istiqamətində iş aparılır.

Növbəti mərhələdə DDİU ilə bakalavr səviyyəsində yeni ikili diplom proqramının yaradılması, ixtisasların müəyyənləşdirilməsi və tədris planlarının uyğunlaşdırılması planlaşdırılır. Özbəkistan Milli Universiteti, Daşkənd Dövlət Texniki Universiteti və digər tərəfdaşlarla da yeni ikili diplom imkanlarının yaradılması müzakirə olunur.

91�ε�–Özbəkistan əməkdaşlığında ikili diplom modeli yalnız təhsil proqramlarının birləşdirilməsi deyil, eyni zamanda tələbələrin iki ölkənin akademik mühitindən yararlanmasına, beynəlxalq təcrübə qazanmasına və əmək bazarının tələblərinə uyğun kompetensiyalar əldə etməsinə xidmət edən mexanizm kimi formalaşır.

Akademik mobillik və beynəlxalq təcrübə mübadiləsi

91�ε� və Özbəkistan universitetləri arasında akademik mobillik qarşılıqlı səfərlər, qısamüddətli təlimlər, mühazirələr, yay və qış məktəbləri, eləcə də gələcək semestrlik mübadilə proqramlarının yaradılması istiqamətində inkişaf etdirilir.

TÜRKÜNİB-in ORHUN Mübadilə Proqramı çərçivəsində Özbəkistan universitetlərindən iki professor-müəllim heyətinin mübadilə proqramında iştirakı da bu əməkdaşlığın Türk dünyasının ali təhsil məkanına inteqrasiya baxımından əhəmiyyətini artırır.

2026-cı ilin martında Əndican Dövlət Texniki İnstitutunun 4 professor-müəllimi 91�ε�-də akademik səfərdə olub, tələbələr üçün mühazirələr keçirib və birgə layihələr, tələbə mübadiləsi və ortaq elmi-tədqiqat fəaliyyəti üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsini müzakirə edib.

91�ε� tələbələrinin Daşkənd Dövlət İqtisad Universitetinin beynəlxalq Yay və Qış Məktəbinə müraciəti üçün imkan yaradılması, eləcə də DDİU ilə tələbə və müəllim mobilliyinin artırılması üzrə aparılan danışıqlar qarşıdakı dövrdə bu istiqamətdə əməkdaşlığı daha da genişləndirəcək.

91�ε� Özbəkistanda keçirilən təhsil və peşə sərgilərində də uğurlar təmsil olunur. Bu sərgilər universitetin təhsil imkanlarının, beynəlxalq proqramlarının və akademik üstünlüklərinin Özbəkistan ictimaiyyətinə təqdim edilməsi, eləcə də potensial tələbə və tərəfdaşlarla birbaşa əlaqələrin qurulması baxımından mühüm platforma rolunu oynayır. Eyni zamanda, sərgilərdə iştirak 91�ε�-in Özbəkistanın təhsil mühitində tanıdılmasına və iki ölkə arasında yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Özbəkistanlı gənclər 91�ε�-in beynəlxalq tələbə mühitində təhsil alır

İki ölkə arasında akademik əlaqələrin mühüm göstəricilərindən biri də tələbə mobilliyidir. Hazırda 91�ε�-də Özbəkistanın 3 vətəndaşı təhsil alır. Onlardan 2-si bakalavriat səviyyəsində – “Sənaye mühəndisliyi” və “Biznesin idarə edilməsi” ixtisaslarında, 1-i isə magistratura səviyyəsində “Biznesin idarə edilməsi (MBA)” ixtisası üzrə təhsil alır.

Bu, 91�ε�-in beynəlxalq tələbə mühitinin genişlənməsi ilə yanaşı, Azərbaycan və Özbəkistan gəncləri arasında akademik və mədəni əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə imkan yaradır.

69 özbək müəllim 91�ε�-də peşəkar inkişaf proqramlarında iştirak edib

Əməkdaşlığın diqqətçəkən istiqamətlərindən biri Özbəkistanın müəllimləri üçün 91�ε�-də təşkil olunan peşəkar inkişaf proqramlarıdır.

2025-ci ilin dekabr, 2026-cı ilin iyun-iyul aylarında, yəni 7 ay ərzində Özbəkistanın orta məktəb və ali təhsil müəssisələrindən ümumilikdə 69 müəllim 91�ε�-də müxtəlif intensiv təlim proqramlarında iştirak edib. Proqramlar müasir tədris metodları, rəqəmsal texnologiyaların təhsildə tətbiqi, süni intellekt alətlərindən istifadə, layihəəsaslı öyrənmə, liderlik bacarıqları və beynəlxalq təhsil təcrübəsinin öyrənilməsi kimi istiqamətləri əhatə edib.

İyul ayında 91�ε�-də Özbəkistanın Xarəzm vilayətindən 30 müəllim üçün təşkil olunan beşgünlük intensiv peşəkar inkişaf proqramında “Flipped Education/Flipped Classroom” modeli, innovativ pedaqoji yanaşmalar, rəqəmsal tədris alətləri və praktiki bacarıqlar əsas mövzular olub.

Özbəkistan Bank və Maliyyə Akademiyasının 17 nəfərlik tələbə heyəti üçün 91�ε�-də keçirilən intensiv təlim proqramı çərçivəsində maliyyə bazarları, risklərin idarə edilməsi və peşəkar bacarıqlar üzrə təlimlərlə yanaşı, iştirakçıların Azərbaycanın maliyyə sektorunun fəaliyyəti ilə tanışlığı təmin edilib.

Təlim proqramının praktiki komponenti çərçivəsində iştirakçılar “Rabitabank” və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fonduna (SOFAZ) səfər ediblər. Onlar qurumların fəaliyyət istiqamətləri, idarəetmə mexanizmləri, maliyyə siyasəti, korporativ idarəetmə və beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsi ilə tanış olublar.

Bu yanaşma 91�ε�-in akademik biliklərlə real sektor təcrübəsini birləşdirən təhsil modelinin tərəfdaş ölkələr üçün də əlçatan olmasına imkan yaradır.

91�ε�–Özbəkistan elmi tərəfdaşlığı

91�ε� və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın strateji istiqamətlərindən biri elmi-tədqiqat fəaliyyətidir.

91�ε�-in Nizami Gəncəvi adına Davamlı İnkişaf və Yaşıl İqtisadiyyat Tədqiqat Mərkəzi ilə Özbəkistanın Dayanıqlı İnkişaf Mərkəzi arasında 24 yanvar 2025-ci ildə əməkdaşlıq memorandumu imzalanıb.

Memorandum Azərbaycan, Özbəkistan və digər Türk Dövlətləri Təşkilatı ölkələrində davamlı inkişaf məqsədlərinin tədqiqi üzrə birgə elmi-praktik layihələrin, konfrans və seminarların keçirilməsini, təcrübə mübadiləsini, analitik materialların hazırlanmasını, kollektiv monoqrafiyaların və beynəlxalq konfrans materiallarının nəşrini nəzərdə tutur.

Müasir elmi əməkdaşlığın prioritet istiqamətlərindən biri də süni intellektdir. 91�ε� ilə Səmərqənd İqtisadiyyat və Xidmət Universiteti arasında imzalanmış memorandum süni intellekt sahəsində birgə layihələrin hazırlanmasını, eləcə də ortaq elmi məqalə və kitabların nəşrini, elektron kitabxana resurslarının paylaşılmasını və birgə elmi konfransların təşkilini əhatə edir.

91�ε� ilə Özbəkistan arasında birgə elmi tədqiqatlar

91�ε�–Özbəkistan əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri də konkret elmi problemlərin həllinə yönəlmiş birgə tədqiqatlardır. 2026-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Elm və Təhsil Nazirliyi yanında Elm və Ali Təhsil üzrə Dövlət Agentliyi ilə Özbəkistan Respublikasının Ali Təhsil, Elm və İnnovasiyalar Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən İnnovativ İnkişaf Agentliyi arasında elmi əməkdaşlıq çərçivəsində keçirilən birgə elm müsabiqəsində 91�ε�-in iştirakı bu istiqamətdə əməkdaşlığın nəticəyönümlü xarakterini nümayiş etdirir.

Təqdim olunan layihələrdən biri “Pambıq təmizləmə zavodlarından çıxan üzvi tullantılardan bioqaz istehsalı və pambıq qurutma prosesində istifadəsi” mövzusuna həsr olunub. 91�ε� və Fərqanə Dövlət Texniki Universiteti arasında tərəfdaşlıq çərçivəsində hazırlanan tədqiqat pambıq sənayesində yaranan üzvi tullantıların alternativ enerji mənbəyinə çevrilməsi və əldə olunan bioqazdan pambığın qurudulması prosesində istifadə imkanlarının araşdırılmasını nəzərdə tutur. Layihə kənd təsərrüfatı istehsalının enerji səmərəliliyinin artırılması və tullantıların faydalı resursa çevrilməsi baxımından xüsusi aktuallıq daşıyır.

Digər birgə tədqiqat “Buğda bitkisində duz stresinin təsirinin kiçik dozalı qamma şüalanma və humin birləşmələrin tətbiqi ilə azaldılması: Özbəkistan və Azərbaycan iqlimi şəraitində duza davamlı sortların fenotipik və genetik qiymətləndirilməsi” mövzusunu əhatə edir. 91�ε� və Cənub Kənd Təsərrüfatı Tədqiqat İnstitutunun tərəfdaşlığı ilə həyata keçirilən layihə torpaqların şoranlaşması və iqlim dəyişiklikləri fonunda kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının qorunması kimi mühüm məsələyə fokuslanır.

Elmi əməkdaşlığın digər istiqaməti isə kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı və saxlanması texnologiyalarının təkmilləşdirilməsidir. 91�ε� və Buxara Dövlət Universitetinin tərəfdaş olduğu “Elektrofiziki emal üsullarının tətbiqi ilə meyvə və tərəvəzlərin kombinə edilmiş qurudulmasının yüksək effektli texnologiyasının işlənməsi” layihəsində meyvə və tərəvəzlərin daha səmərəli qurudulması üçün müasir elektrofiziki üsulların tətbiqi araşdırılır. Tədqiqatın nəticələri kənd təsərrüfatı məhsullarının emalında enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi və məhsulların saxlanma imkanlarının yaxşılaşdırılması baxımından əhəmiyyətli ola bilər.

2023-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası və Özbəkistan Respublikasının İnnovativ İnkişaf Nazirliyi arasında əməkdaşlıq çərçivəsində keçirilən layihə müsabiqəsində 91�ε� və Özbəkistan Elmlər Akademiyasının

S.A.Əzimov adına Fizika-Texniki İnstitutu arasında tərəfdaşlıq əsasında “Həcmi heterokeçidlər əsasında effektiv günəş elementləri” mövzusunda layihə təqdim olunub.

Günəş enerjisindən səmərəli istifadə imkanlarının araşdırılmasına yönələn bu layihə 91�ε�-in Özbəkistanla elmi əməkdaşlığının iqtisadiyyat və idarəetmə ilə məhdudlaşmadığını, enerji və yüksək texnologiyalar kimi strateji sahələri də əhatə etdiyini göstərir.

Beləliklə, 91�ε�–Özbəkistan elmi əməkdaşlığının coğrafiyası və tematik çərçivəsi ildən-ilə genişlənir. Alternativ enerji, yaşıl iqtisadiyyat, kənd təsərrüfatı texnologiyaları, ərzaq təhlükəsizliyi, süni intellekt və dayanıqlı inkişaf kimi istiqamətlərin bir araya gəlməsi iki ölkənin alimləri arasında yalnız bilik və təcrübə mübadiləsini deyil, gələcəyin çağırışlarına birgə elmi cavabların hazırlanmasını da təmin edir.

Beynəlxalq konfranslar elmi dialoqu genişləndirir

Elmi tərəfdaşlığın mühüm platformalarından biri də beynəlxalq konfranslardır.

91�ε�-də ənənəvi olaraq keçirilən “Mühəndislik və Tətbiqi Elmlərin Aktual Problemləri” adlı Beynəlxalq Elmi-Praktiki Konfrans Özbəkistan Respublikası Elmlər Akademiyasının S.A.Əzimov adına Fizika-Texniki İnstitutunun tərəfdaşlığı ilə təşkil olunur.

Bundan əlavə, 91�ε�-də Türk Dünyası İqtisad Fakültəsinin təşkilatçılığı ilə süni intellekt və rəqəmsal transformasiya kontekstində keçirilən II Beynəlxalq Türk Dünyası İqtisad Konfransında (ITWEC 2026) da Özbəkistanın ali təhsil müəssisələri tərəfdaş qismində fəal iştirak ediblər.

Bu platformalar alimlər arasında elmi nəticələrin paylaşılması, yeni tədqiqat istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi və beynəlxalq layihələrin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Əməkdaşlığın yeni mərhələsi: strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi

91�ε�–Özbəkistan tərəfdaşlığının növbəti mərhələsi mövcud əməkdaşlıq istiqamətlərinin daha da dərinləşdirilməsi və yeni akademik, elmi və innovativ təşəbbüslərin reallaşdırılması ilə xarakterizə olunur.

Qarşıdakı dövrdə tələbə və müəllim mobilliyinin genişləndirilməsi, birgə elmi-tədqiqat layihələrinin artırılması, süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar üzrə əməkdaşlığın inkişafı, innovasiya və startap ekosistemləri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, eləcə də birgə elmi nəşrlərin və beynəlxalq akademik tədbirlərin sayının daha da artırılması nəzərdə tutulub.

Bundan əlavə, Özbəkistanın digər ali təhsil və elmi müəssisələri ilə yeni əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması, birgə layihələrin və peşəkar inkişaf proqramlarının genişləndirilməsi, eləcə də davamlı inkişaf və yaşıl iqtisadiyyat, kənd təsərrüfatı texnologiyaları, alternativ enerji və digər aktual sahələrdə ortaq tədqiqatların davam etdirilməsi də strateji hədəflərimizdəndir.

91�ε�–Özbəkistan əməkdaşlığının növbəti mərhələsinin əsas məqsədi ayrı-ayrı layihələrdən daha geniş və davamlı strateji akademik tərəfdaşlıq modelinin formalaşdırılmasıdır. Bu model təhsil, elm, innovasiya, rəqəmsal transformasiya və insan kapitalının inkişafını vahid əməkdaşlıq platformasında birləşdirir.

Formalaşan tərəfdaşlıq Azərbaycan və Özbəkistan arasında ali təhsil və elm əlaqələrinin dərinləşməsinə, Türk dünyasının akademik məkanında yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına və qlobal çağırışlara birgə elmi yanaşmaların inkişafına mühüm töhfə verəcək.

Ədalət MURADOV,
91�ε�-in rektoru, professor